De aardappel is als een vrouw

Der binnen mar twa dingen yn’e wrâld dy’t in man sels útsykje moat: in ierdappel en in wiif. Het belang van goede aardappelen gelijkgesteld aan een goede vrouw, dan moet het voor de gemiddelde Fries wel een belangrijke groente zijn.

Dit gedichtje uit de negentiende eeuw duidt op de betekenis van goede aardappels in het dagelijkse maal van de Friezen. De grietman van Haskerland, Philip Frederik Vegelin van Claerbergen, schreef al in 1718 dat men in plaats van brood aardappelen at. Dit is te lezen in zijn Deductie van de beswarenisse van Frieslands Quota, om aan te tonen dat de bevolking in deze moeilijke tijden toch probeerde rond te komen. Midden achttiende eeuw pootten de zogenaamde dompelaars, uit Duitsland gevluchte doopsgezinden, al aardappelen op Fryske grûn in Surhuisterveen.

Afhankelijk
De verdubbeling van de bevolking in de tweede helft van de achttiende en eerste helft van de negentiende eeuw wordt wel toegeschreven aan deze knol. Overigens was de aardappel op een gegeven moment zó ingeburgerd dat rond 1847, circa 25% van de Friese landbouwgrond was beplant met aardappelen en de bevolking echt afhankelijk was van de aardappel. Toen vervolgens de aardappelziekte uitbrak, werd er honger geleden.

Populair
Er zijn verschillende redenen waarom de aardappel zo populair is geworden. Van één hectare aardappelen komen vier keer zo veel calorieën als van eenzelfde hoeveelheid graan. De aardappel levert vitamine C, is op veel manieren te bereiden en relatief lang te bewaren. Voorheen werd door gebrekkige conserveringstechnieken in de winter vaak hongergeleden. De aardappel bood met een beetje geluk tot mei een voedselbron.

Hoe is het vandaag de dag met de aardappel in Friesland?

Meer dan tachtig procent van de aardappelen die de Friezen eten, komt niet uit Friesland! Ondanks de mooie namen als Frieslander en Bildstar, komen ze van elders. Daarnaast is door intensieve bebouwing de hoeveelheid mineralen in regulier verbouwde aardappelen dramatisch gedaald. Zat in 1985 nog 25 procent aan mineralen in aardappelen, tegenwoordig is dat nog maar circa 3 procent. Een zorgelijke zaak, want deze mineralen hebben we echt nodig om ons ziekten van het lijf te houden.

Eten van dichtbij

Wij van LekkereTrek willen de keuze voor het eten van dichtbij stimuleren. Het besef dat dit de beste bijdrage is voor onze planeet, groeit gelukkig met de dag. Maar: we zijn er nog niet. Het kost nog moeite om goede aardappelen, met veel voedingswaarde, uit de buurt te verkrijgen. Wil je meer weten over biologische of bio-dynamische akkerbouwers van dichtbij? Kijk dan op de Feriening Biologyske Boeren Fryslân.
Wil je weten waar je bij jou in de buurt goede aardappelen kan kopen? Kijk dan op de site van Eetbaar Fryslan.

Herman en Jetze

Herman en Jetze hebben samen de foodtruck Lekkere Trek, waarmee ze regionaal en duurzaam eten op locatie bieden. Herman blogt voor jou over de Friese eetcultuur, het landschap en de leefomgeving. Zo kom je van alles te weten over de culinaire geschiedenis van Friesland.