Gelukkig geen spookdorpen in Friesland

Op tv zag ik een realityprogramma over het Spaanse dorp Polopos. Op het oog best een mooi dorp in Andalusië, gelegen tegen een berghelling, met uitzicht op zee. Zoals in veel Spaanse dorpen is het inwoneraantal er de afgelopen tijd drastisch afgenomen. Moeten we in Friesland ook bang zijn voor Spaanse toestanden, met verlaten dorpen en achterblijvende ouderen? 

Ooit woonden er tweeduizend mensen, nu nog maar zestig. Veel huizen zijn vervallen. Scholen en winkels hebben de deuren moeten sluiten, alleen twee cafeetjes zijn nog open. De meeste bewoners zijn op leeftijd en het dorp telt nog maar twee kinderen. Vijf Nederlandse stellen gaan in Polopos wonen en werken om zo het dorp nieuw leven in te blazen.

Leegloop Spaanse dorpen
‘Er is hier niks. We zijn alleen’, hoor ik enkele oudere Spaanse dames in het programma zeggen. Spanje is in Europa het land met de meeste leegloop van het platteland. Door de langdurige economische crisis zijn veel jongere plattelandsbewoners naar de steden getrokken, op zoek naar werk. De ouderen bleven achter. Inmiddels zijn drieduizend Spaanse dorpen onbewoond. Hele dorpen staan te koop.

Krimp in Friese dorpen
Ook in Friesland hebben veel dorpen te maken met krimp, maar zo rigoureus als in Spanje is het niet. Gelukkig zijn hier nog geen spookdorpen en ook geen half geruïneerde dorpen. Toch wonen in twee derde van de bijna vierhonderd Friese dorpen (met maximaal vijfduizend inwoners) nu minder mensen dan tien jaar geleden. En: hoe kleiner het dorp, hoe groter de teruggang van het aantal inwoners. De relatief grootste bevolkingsdaling (-3 procent) heeft plaatsgevonden in de kleine dorpen (tot vijfhonderd inwoners).

Trek naar grotere plaatsen
Terwijl de dorpen krimpen, groeien de grotere Friese plaatsen nog. In Leeuwarden, Drachten, Sneek en Heerenveen tezamen, groeide in de afgelopen tien jaar het aantal inwoners met 4 procent. Net als in andere delen van Europa, lijken ook de Friese jongeren wat vaker naar de grotere kernen te trekken. Komt dit omdat ze liever in een grote plaats willen wonen? Of omdat er in de dorpen geen geschikte woningen voor hen zijn, zoals ik vaak om mij heen hoor? Waarschijnlijk beide, maar dit vraagt nog om meer onderzoek.

Meer senioren in dorpen
Feit is wel dat in de krimpende Friese dorpen het aantal senioren in de afgelopen tien jaar fors is toegenomen. In de kleine dorpen is het aantal 65-plussers in deze periode zelfs met ruim de helft gestegen. Sommige dorpen vergrijzen in rap tempo. Natuurlijk heeft dit te maken met het ouder worden van de omvangrijke babyboomgeneratie. Maar het heeft ook te maken met het beleid om senioren zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen. Voorheen verhuisden ze naar een rust- of bejaardenhuis in een grotere plaats, nu blijven ze langer in het dorp wonen.

Spaanse toestanden?
Moeten we in Friesland nu ook bang zijn voor Spaanse toestanden, met verlaten dorpen en achterblijvende ouderen? Zo dramatisch als in Spanje is het nog lang niet en zal het waarschijnlijk ook niet worden. De situatie is hier toch wel anders. Dorpen liggen veel minder afgelegen, de afstanden tot de grotere plaatsen zijn niet groot en de verbindingen zijn over het algemeen goed. Voor werk hoeven jongeren niet massaal weg te trekken, zeker nu de arbeidsmarkt weer aantrekt. Wel wordt de zorg voor ouderen in de dorpen een belangrijk vraagstuk.

Levendigheid
Om de ouderen in de dorpen te kunnen ondersteunen zijn jongeren hard nodig. ‘Het dorp gaat weer leven’ zegt de burgemeester van Polopos door de komst van de jonge Nederlanders. Hopelijk hebben we hier in Friesland geen realityprogramma nodig om het levendig te houden. Maar de dorpen moeten wel aantrekkelijk blijven voor jong en oud, zodat het er voor iedereen ‘noflik wenjen’ is.

Meer lezen?
De informatie uit het blog komt uit het onderzoek Leven in Fryslân. Bekijk ook het filmpje onder dit blog. Op de website van het Fries Sociaal Planbureau vind je nog meer informatie en het volledige onderzoek.

Leven in Friesland

Wilma De Vries

Wilma werkt als senior onderzoeker bij het Fries Sociaal Planbureau (FSP). Zij volgt voor jou de trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken en leven in Friesland. Ze geeft je een kijkje in wat er op dit gebied speelt in onze provincie.